چک‌لیست واکسن‌های ضروری قبل از بارداری (سرخجه، کزاز، هپاتیت)
یکی از مهم‌ترین مراحل در مسیر اقدام به بارداری؛ راهنمای جامع آمادگی جسمی، تغذیه و تقویت باروری، اطمینان از ایمنی بدن مادر در برابر بیماری‌های عفونی است. عفونت‌هایی که برای یک فرد بالغ صرفاً یک سرماخوردگی ساده به نظر می‌رسند، می‌توانند برای جنینِ در حال رشد در سه ماهه اول، فاجعه‌بار (تراتوژنیک) باشند.
همان‌طور که در مقاله اقدامات دندانپزشکی قبل از بارداری تاکید کردیم که پیشگیری بهتر از درمان در حین حاملگی است، در مورد سیستم ایمنی نیز باید از ماه‌ها قبل برنامه‌ریزی کنید. در این مقاله از مجله سلامت نی‌نی بانی، چک‌لیست دقیق واکسن‌های ضروری، آزمایش‌های تیتر آنتی‌بادی و زمان‌بندی ایمن برای بارداری را طبق پروتکل‌های مرکز کنترل بیماری‌ها (CDC) بررسی می‌کنیم.
گام اول: آزمایش تیتر آنتی‌بادی (آیا اصلاً به واکسن نیاز دارم؟)
پیش از اینکه آستین خود را برای تزریق واکسن بالا بزنید، پزشک متخصص زنان یک آزمایش خون (Pre-pregnancy Panel) برای شما تجویز می‌کند. در این آزمایش، فاکتورهایی به نام IgG و IgM برای بیماری‌های سرخجه، هپاتیت B و آبله‌مرغان بررسی می‌شود. اگر فاکتور IgG در خون شما بالا باشد، یعنی شما در کودکی واکسینه شده‌اید یا بیماری را گرفته‌اید و بدن‌تان ایمن است (نیازی به واکسن ندارید). اما اگر این عدد پایین باشد، شما مستعد ابتلا هستید و باید چک‌لیست زیر را اجرا کنید.
واکسن‌های ویروس زنده: تزریق ضروری قبل از اقدام
واکسن‌های ویروس زنده ضعیف‌شده، هرگز نباید در دوران حاملگی تزریق شوند، زیرا خطر انتقال ویروس به جنین وجود دارد. اگر در آزمایش خون مشخص شد ایمنی ندارید، باید این واکسن‌ها را دریافت کرده و یک دوره انتظار را طی کنید.
۱. واکسن سرخجه، سرخک و اوریون (MMR)
ابتلا به سرخجه در سه ماهه اول بارداری باعث «سندرم سرخجه مادرزادی» می‌شود که ناشنوایی، آب‌مروارید و نقص‌های شدید قلبی در جنین را به همراه دارد.
-
فاصله واکسن سرخجه تا بارداری چقدر است؟ در گذشته پزشکان توصیه می‌کردند ۳ ماه صبر کنید، اما طبق آپدیت جدید پروتکل‌های پزشکی (ACOG)، شما تنها یک ماه (۲۸ روز) پس از تزریق واکسن MMR مجاز به اقدام برای بارداری هستید.
۲. واکسن آبله مرغان (واریسلا)
ابتلا به آبله مرغان در دوران حاملگی می‌تواند باعث عفونت ریه مادر و ناهنجاری‌های استخوانی در جنین شود. این واکسن نیز از نوع ویروس زنده است و باید حداقل یک ماه پیش از قطع روش‌های جلوگیری، تزریق شود.
واکسن‌های ایمن؛ قبل یا حین بارداری؟
برخی واکسن‌ها حاوی ویروس کشته‌شده (غیرفعال) هستند و تزریق آن‌ها در دوران بارداری نه‌تنها خطرناک نیست، بلکه برای انتقال آنتی‌بادی به نوزاد ضروری است.
۱. واکسن کزاز، دیفتری و سیاه‌سرفه (Tdap)
بسیاری از مادران درباره واکسن کزاز در بارداری سوال می‌پرسند. اگر از آخرین واکسن کزاز شما بیش از ۱۰ سال می‌گذرد، می‌توانید آن را قبل از بارداری بزنید. اما رویکرد مدرن پزشکی این است که دوز یادآور واکسن توام (Tdap) دقیقاً در هفته ۲۷ تا ۳۶ بارداری تزریق شود. دلیل این کار چیست؟ با تزریق در این زمان، آنتی‌بادی‌های سیاه‌سرفه و کزاز از طریق جفت به جنین منتقل شده و در ماه‌های اول تولد که نوزاد هنوز واکسینه نشده، از او محافظت می‌کند. (برای آشنایی بیشتر با واکسیناسیون نوزادان، به راهنمای جامع مراقبت‌های پزشکی و بهداشت نوزاد در مجله نی‌نی بانی مراجعه کنید).
۲. واکسن گارداسیل (HPV) و بارداری
گارداسیل واکسنی است که از ابتلا به ویروس زگیل تناسلی و سرطان دهانه رحم پیشگیری می‌کند. این واکسن ویروس زنده نیست، اما ترجیح پزشکی بر این است که در دوران حاملگی تزریق نشود. اگر در میانه دوره سه‌گانه تزریق گارداسیل متوجه شدید باردار هستید، باید دوزهای باقی‌مانده را به پس از زایمان موکول کنید. بارداری بعد از واکسن گارداسیل نیازی به زمان انتظار طولانی ندارد و از ماه بعد از اتمام دوزها می‌توانید اقدام کنید.
۳. واکسن هپاتیت B
این واکسن برای زنانی که در کادر درمان کار می‌کنند یا همسرشان ناقل بیماری است، پیش از بارداری به شدت توصیه می‌شود. دوره آن شامل ۳ دوز است (صفر، یک ماه بعد، شش ماه بعد). اگر در حین دوره تزریق باردار شدید، ادامه دریافت دوزها در دوران حاملگی کاملاً ایمن است.
حقیقت‌سنجی: اگر بعد از واکسن سرخجه ناخواسته باردار شدم چه می‌شود؟
یکی از بزرگترین ترس‌های زنان این است که بلافاصله پس از تزریق واکسن سرخجه (MMR) یا در همان ماه متوجه بارداری خود شوند. فکت علمی: اگرچه پزشکان می‌گویند یک ماه صبر کنید، اما مرکز کنترل بیماری‌ها (CDC) پس از بررسی هزاران زنی که به طور تصادفی در ماه اول پس از واکسن MMR باردار شده‌اند، اعلام کرده است که هیچ موردی از سندرم سرخجه مادرزادی یا نقص جنین در اثر واکسن مشاهده نشده است. بنابراین، بارداری ناخواسته پس از واکسن به هیچ وجه دلیل پزشکی برای سقط جنین نیست؛ فقط باید تحت نظر دقیق پریناتولوژیست باشید.
سوالات متداول (FAQ)
آیا مردان هم قبل از اقدام به بارداری همسرشان نیاز به واکسن دارند؟
بله. مردان باید از نظر دریافت واکسن سالانه آنفولانزا و همچنین دوز یادآور سیاه‌سرفه (Tdap) به‌روز باشند تا پس از تولد نوزاد، بیماری‌های تنفسی را به فرزند بی‌دفاع خود منتقل نکنند.
آیا واکسن آنفولانزا قبل از بارداری ضروری است؟
تزریق واکسن آنفولانزا (به فرم تزریقی و غیرزنده) هم قبل از اقدام و هم در هر سه‌ماهه‌ای از بارداری به شدت توصیه می‌شود. تب بالا ناشی از آنفولانزا در ماه‌های اول بارداری می‌تواند خطر نقص لوله عصبی جنین را افزایش دهد.
آیا واکسن کرونا در بارداری خطرناک است؟
خیر. بر اساس تایید سازمان بهداشت جهانی، تزریق واکسن‌های تاییدشده کووید-۱۹ (بدون ویروس زنده) پیش از بارداری و حین آن کاملاً ایمن بوده و از زایمان زودرس ناشی از عفونت شدید کرونا پیشگیری می‌کند.
